Sözlük

Immersive web işlerinde geçen 34 terimin sade Türkçe karşılıkları. Tekliflerde ve toplantılarda geçen kavramları burada aynı dille açıklıyoruz — jargon, bariyer olmasın diye. Her terimin kendi sayfası var: tanım, ne zaman mantıklı olduğu, ne zaman gereksiz olduğu ve sık sorulanlar.

• Immersive web sitesi→ Immersive web sitesi, ziyaretçinin sayfayı okumak yerine içinde gezindiği web sitesidir.
• 3B web sitesi→ 3B web sitesi, içeriğinin bir bölümünü tarayıcıda üç boyutlu olarak gösteren web sitesidir.
• Kaydırmalı anlatı (scrollytelling)→ Kaydırmalı anlatı, sayfa kaydırıldıkça hikâyenin adım adım ilerlediği anlatım tekniğidir.
• 360° sanal tur→ 360° sanal tur, bir mekânın tarayıcıda dönerek gezilebilen panoramik ya da üç boyutlu sunumudur.
• 3B ürün konfigüratörü→ 3B ürün konfigüratörü, bir ürünün renginin, malzemesinin ya da parçalarının tarayıcıda üç boyutlu olarak değiştirilip anında görülebildiği uygulamadır.
• Dijital showroom→ Dijital showroom, bir markanın ürünlerini tarayıcıda gezilebilen üç boyutlu bir mekânda sunduğu sanal sergi alanıdır.
• WebXR→ WebXR, sanal gerçeklik (VR) ve artırılmış gerçeklik (AR) deneyimlerinin tarayıcıdan çalıştırılmasını sağlayan web standardıdır.
• İnteraktif web tasarımı→ İnteraktif web tasarımı, sayfanın ziyaretçinin hareketine anlamlı biçimde karşılık verdiği tasarım yaklaşımıdır.

• WebGL→ WebGL, web tarayıcısının ekran kartını kullanarak üç boyutlu grafik çizmesini sağlayan teknolojidir.
• WebGPU→ WebGPU, WebGL'in yerini almak üzere tasarlanan yeni nesil tarayıcı grafik arabirimidir.
• Three.js→ Three.js, tarayıcıda üç boyutlu sahneler kurmak için kullanılan en yaygın JavaScript kütüphanesidir.
• glTF ve GLB→ glTF, üç boyutlu modellerin web üzerinde taşınması için tasarlanmış açık dosya biçimidir; GLB ise onun tek dosyaya toplanmış ikili sürümüdür.
• Draco sıkıştırma→ Draco, üç boyutlu model dosyalarının geometrisini küçültmek için kullanılan, Google tarafından geliştirilmiş açık kaynaklı sıkıştırma yöntemidir.
• Shader (gölgelendirici)→ Shader, ekran kartı üzerinde çalışan ve bir sahnedeki her noktanın nasıl görüneceğini hesaplayan küçük programdır.
• PBR (fiziksel tabanlı görselleştirme)→ PBR, yüzeylerin ışığı gerçek dünyadaki gibi yansıtmasını sağlayan malzeme tanımlama yöntemidir.
• LOD (detay seviyesi)→ LOD, uzaktaki nesnelerin daha az ayrıntılı sürümleriyle gösterilerek sahnenin hafifletilmesi tekniğidir.

• Paralaks→ Paralaks, kaydırma sırasında katmanların farklı hızlarda hareket ederek derinlik yanılsaması yaratmasıdır.
• Mikro-etkileşim→ Mikro-etkileşim, arayüzde tek bir işlemi saran küçük geri bildirim anıdır.
• Kinetik tipografi→ Kinetik tipografi, yazının kendisinin hareket ederek anlamın bir parçası hâline geldiği tasarım tekniğidir.
• Sayfa geçiş animasyonu→ Sayfa geçiş animasyonu, bir sayfadan diğerine giderken araya konan ve iki sayfayı birbirine bağlayan hareketli geçiştir.
• Hero bölümü→ Hero bölümü, bir sayfanın açıldığında ilk görünen ve kaydırma gerektirmeyen en üst alanıdır.
• Kurumsal kimlik→ Kurumsal kimlik, bir kurumun her temas noktasında tutarlı biçimde tanınmasını sağlayan görsel ve davranışsal kuralların bütünüdür.

• Core Web Vitals→ Core Web Vitals, Google'ın bir sayfanın hız ve kullanım kalitesini ölçtüğü üç temel metriktir.
• LCP (en büyük içeriğin boyanma süresi)→ LCP, sayfanın en büyük görsel öğesinin ekranda görünür hâle gelmesine kadar geçen süredir.
• INP (etkileşimden sonraki boyanma)→ INP, kullanıcı bir şeye dokunduğunda sayfanın gözle görülür karşılık vermesine kadar geçen süredir.
• CLS (kümülatif düzen kayması)→ CLS, sayfa yüklenirken içeriğin beklenmedik biçimde yer değiştirmesinin ölçüsüdür.
• Tembel yükleme (lazy loading)→ Tembel yükleme, sayfadaki varlıkların hepsini baştan indirmek yerine yalnızca gerektiğinde indirme yöntemidir.

• Yapısal veri (schema.org)→ Yapısal veri, bir sayfanın içeriğini arama motorlarının ve yapay zekâ sistemlerinin anlayacağı etiketlerle tarif eden koddur.
• GEO (üretken motor optimizasyonu)→ GEO, bir markanın ChatGPT, Gemini ve benzeri yapay zekâ araçlarının ürettiği cevaplarda doğru ve görünür biçimde yer alması için yapılan çalışmadır.
• llms.txt→ llms.txt, bir sitenin içeriğini yapay zekâ modelleri için sadeleştirilmiş biçimde özetleyen, sitenin kök dizininde duran metin dosyasıdır.
• Teknik SEO→ Teknik SEO, bir sitenin arama motorları tarafından sorunsuz taranıp indekslenebilmesi için yapılan altyapı çalışmasıdır.
• Sunucu tarafında oluşturma (SSR)→ Sunucu tarafında oluşturma, sayfanın HTML'inin tarayıcıya ulaşmadan önce sunucuda hazırlanmasıdır.

• Tasarımdan koda tek elden→ Tasarımdan koda tek elden çalışmak, bir işin tasarımının ve yazılımının ayrı ekiplere bölünmeden aynı elde yürütülmesidir.
• Prototip→ Prototip, bir tasarımın karar vermeye yetecek kadarının çalışır hâlde denenebilmesi için hazırlanan ön sürümüdür.